Noj Giter-Granatsztajn
Biografia
Noj Giter-Granatsztajn urodził się w 1886 roku w Bełchatowie jako syn biednego krawca. Jego ojciec najprawdopodobniej zmarł, gdy Noj był jeszcze młody; w wieku 14 lat pracował w warsztacie krawieckim i pod wpływem ciężkich warunków pracy myśli samobójcze skłoniły go do zmian. W 1901 postanowił wyjechać ze swoją siostrą do Łodzi, gdzie poznał działaczy ruchu robotniczego i związał się z Bundem, przyjmując pseudonim Noj Sznajder (Noj Krawiec).
Dość szybko okazał się aktywnym działaczem, więc już z początkiem 1903 został wysłany do Warszawy w celu pomocy przy organizowaniu strajków. W stolicy działał pod pseudonimem Noj Lodzer (Noj Łodziak); po przyjeździe został aresztowany i osadzony na 9 miesięcy w X Pawilonie Cytadeli Warszawskiej. Niedługo po wyjściu z więzienia został ponownie aresztowany i osadzony na 2 miesiące. Następnie przesiedlony na wieś w guberni radomskiej. Zdołał jednak wrócić do Łodzi i rozpocząć działalność w podziemiu socjalistycznym; brał udział w ulicznych walkach podczas powstania łódzkiego, lecz po stłumieniu powstania uciekł do Częstochowy, a stamtąd do Paryża.
W Paryżu Noj skontaktował się ze swoimi znajomymi Maksem Granatsztajnem i Jakubem Markiewiczem, którzy pomogli mu znaleźć mieszkanie i pokazać miasto. Noj spędził w Paryżu 6 miesięcy, podczas których zetknął się szerzej z ideologią anarchistyczną, z którą związał swoje późniejsze losy. Po powrocie do Królestwa włączył się w Łódzką Grupę Anarchistów-Komunistów Internacjonał. Nie udało mu się jednak długo działać w grupie, bo 12 lutego 1906 został aresztowany wraz z pięcioma innymi towarzyszami. Osadzeni zostali w więzieniu przy ul. Długiej (aktualnie Muzeum Tradycji Niepodległościowych w Łodzi), którego dyrektorem był Aleksander Modzelewski, znany z wyjątkowego okrucieństwa. Jedną z metod stosowanych przez Modzelewskiego było wsadzanie do jednej celi skazańców politycznych i kryminalnych, pomiędzy którymi dochodziło do aktów przemocy.
22 listopada 1906 sąd wojenny warszawskiego okręgu skazał Noja Giter-Granatsztajna na 10 lat katorgi. Został osadzony w więzieniu w Tobolsku, z którego próbował bezskutecznie uciec. W 1910 przeniesiono go do więzienia katorżniczego w Akatuju, a następnie do Ałgaczy, gdzie doczekał końca wyroku. W 1915 zesłano go do Czyty, gdzie pracował jako krawiec. W pierwszych latach porewolucji październikowej był aktywnym działaczem ruchu anarchistycznego i brał także udział w wojnie domowej.
W późniejszych latach mieszkał w Moskwie, gdzie był jednym z pierwszych członków Stowarzyszenia Byłych Katorżników Politycznych i Zesłańców (nr 47). Na łamach czasopisma Katorga i zesłanie opublikował w trzech częściach wspomnienia związane z okresem działalności w ruchu socjalistycznym oraz anarchistycznym na ziemiach polskich oraz późniejszym zesłaniem. Pierwsza część wspomnień ukazała się w numerze 5 z 1926 roku, a dwie kolejne w 1930 roku.
W tamtym czasie stowarzyszenie było poddawane czystkom politycznym; Granatsztajn nie odszedł i nie został wyrzucony, lecz w 1935 Stowarzyszenie zostało zlikwidowane. Jedynym późniejszym faktem z życia Granatsztajna jest jego śmierć. W ramach Wielkiej Czystki został aresztowany 8 marca 1938 przez NKWD i rozstrzelany 4 czerwca tego samego roku na poligonie Butowo. Został stracony wraz z innymi anarchistami.